THỂ BỊ ĐỘNG TRONG TIẾNG NHẬT VÀ CÁC DẠNG CÂU BỊ ĐỘNG
Thể bị động (受身形) là một nội dung quan trọng trong ngữ pháp tiếng Nhật và thường gây khó khăn cho người học do có nhiều cách phân loại và sắc thái ý nghĩa khác nhau.
Hôm nay, hãy cùng SHIN tìm hiểu về cách sử dụng của thể này và các dạng câu bị động nhé!
Thể bị động trong tiếng Nhật
Cách chia động từ thể bị động
Động từ nhóm 1
Ví dụ:
言います ➡ 言われます
書きます ➡ 書かれます
およぎます ➡ およがれます
話します ➡ 話されます
読みます ➡ 読まれます
あそびます ➡ あそばれます
切ります ➡ 切られます
Động từ nhóm 2
Ví dụ:
食べます ➡ 食べられます
おしえます ➡ おしえられます
ねます ➡ ねられます
起きます ➡ おきられます
見ます ➡ 見られます
Động từ nhóm 3
Ví dụ:
べんきょうします ➡ べんきょうされます
そうじします ➡ そうじされます
もってきます ➡ もってこられます
Các dạng câu bị động trong tiếng Nhật
Trong tiếng Nhật, người ta thường chia thành hai loại câu bị động chính:
- Bị động trực tiếp
- Bị động gián tiếp
Bên cạnh đó, cũng có cách phân loại khác xem “bị động sở hữu” là một dạng riêng, nên sẽ chia thành ba loại:
- Bị động trực tiếp
- Bị động gián tiếp
- Bị động sở hữu
Câu bị động trực tiếp
Bị động trực tiếp là dạng bị động có câu chủ động tương ứng (tức là có thể chuyển lại thành câu không bị động).
Cách chia:
Ví dụ
| Câu chủ động: | Câu bị động tương ứng: |
| 山田さんは佐藤さんをしかりました。
➡ Yamada đã mắng Satou. |
佐藤さんは山田さんにしかられました。
➡ Satou đã bị Yamada mắng. |
| 山田さんは佐藤さんをたたきました。
➡ Yamada đã đánh Satou. |
佐藤さんは山田さんにたたかれました。
➡ Satou đã bị Yamada đánh. |
| 山田さんは佐藤さんをほめました。
➡ Yamada đã khen Satou. |
佐藤さんは山田さんにほめられました。
➡ Satou đã được Yamada khen. |
*Câu bị động vô tri:
Trong câu bị động trực tiếp, những câu có chủ ngữ là vật vô tri (không phải con người hay sinh vật) được gọi là bị động vô tri.
Ví dụ:
- 源氏物語 (げんじものがたり) は紫式部 (むらさきしきぶ) によって書かれました。➡ Truyện Genji được viết bởi Murasaki Shikibu.
- オリンピックは北京 (ペキン) で開 (ひら) かれます。➡ Thế vận hội được tổ chức tại Bắc Kinh.
- 英語 (えいご) は世界中 (せかいちゅう) で話 (はな)されています。➡ Tiếng Anh được sử dụng trên khắp thế giới.
Trong đó, “源氏物語 – Truyện Genji”, “オリンピック – Thế vận hội”, “英語 – tiếng Anh ” đều là những sự vật vô tri.
Trong tiếng Nhật, các vật vô tri (những thứ không có cảm xúc) thường ít khi được dùng làm chủ ngữ. Tuy nhiên, do ảnh hưởng của tiếng Anh và các ngôn ngữ khác, dạng bị động vô tri hiện nay được sử dụng khá phổ biến.
Dạng này thường được dùng khi: Tác nhân là người nổi tiếng (như Murasaki Shikibu), hoặc không cần thiết phải nêu rõ tác nhân (ví dụ: khi tác nhân là số đông không xác định).
Câu bị động gián tiếp
Bị động gián tiếp là dạng bị động mà chủ ngữ của câu bị động không xuất hiện trong câu chủ động tương ứng.
Cách chia:
Ví dụ:
| Câu chủ động: | Câu bị động tương ứng: |
| 雨 (あめ) が降 (ふ) りました。
➡ Mưa đã rơi |
(私は) 雨に降られました。
➡ (Tôi) bị mưa rơi trúng |
| 子どもが泣 (な) きました。
➡ Đứa trẻ đã khóc |
(私は）子どもに泣かれました。
➡ (Tôi) bị đứa trẻ khóc (làm phiền). |
| 妻 (つま) が死 (し) にました。
➡ Vợ đã chết |
(私は）妻に死なれました。
➡ (Tôi) bị vợ chết. (Tôi bị mất vợ). |
Trong câu bị động gián tiếp, có chủ ngữ là “tôi”. Nhưng trong câu chủ động thì không hề có “tôi”.
Nếu cố gắng thêm “tôi” vào câu chủ động như: “Mưa rơi vào tôi”, “Đứa trẻ khóc với tôi”, “Vợ chết với tôi”… thì sẽ nghe rất gượng ép và không tự nhiên.
Bị động gián tiếp mang sắc thái chủ ngữ bị ảnh hưởng, bị phiền toái hoặc chịu thiệt hại một cách gián tiếp do hành động/sự việc đó gây ra.
Trong các ví dụ trên, “tôi” không trực tiếp thực hiện hay chịu tác động của hành động, nhưng lại bị ảnh hưởng bởi:
- Mưa rơi
- Đứa trẻ khóc
- Vợ qua đời
Vì vậy, dạng này còn được gọi là Bị động mang nghĩa phiền toái hoặc Bị động mang nghĩa thiệt hại
Thể bị động sở hữu
Bị động sở hữu là dạng bị động mà đối tượng chịu tác động là tài sản, bộ phận cơ thể, người thân hoặc người quen của chủ ngữ.
Nhiều người xếp bị động sở hữu vào nhóm bị động gián tiếp. Tuy nhiên, vì bị động sở hữu vẫn có câu chủ động tương ứng, nên cũng có quan điểm cho rằng đây là dạng nằm giữa bị động trực tiếp và bị động gián tiếp, và nên được xem như một nhóm độc lập.
Ví dụ về bị động sở hữu:
| Câu chủ động: | Câu bị động tương ứng: |
| 泥棒 (どろぼう) が私の財布 (さいふ) を盗みました。
➡ Kẻ trộm đã lấy ví của tôi. |
(私は) 泥棒に財布を盗まれました。
➡ (Tôi) bị kẻ trộm lấy mất ví |
| (だれかが) 私の足を踏 (ふ) みました。
➡ (Ai đó) đã giẫm vào chân tôi. |
(私は) 足を踏まれました。
➡ (Tôi) bị giẫm vào chân. |
| 先生 (せんせい) は私の息子 (むすこ)を褒 (ほ)めました。
➡ Thầy giáo đã khen con trai tôi. |
(私は) 先生に息子を褒められました。
➡ (Tôi) được thầy giáo khen con trai. |
Đối với chủ ngữ “tôi”:
- “ví” là vật sở hữu
- “chân” là bộ phận cơ thể
- “con trai” là người thân
Thông thường, trong tiếng Nhật, các vật vô tri (không có cảm xúc) như “chân” hay “ví” thường ít được dùng làm chủ ngữ. Vì vậy, đặc biệt với những từ như “chân” hay “ví”, người ta thường để “tôi” làm chủ ngữ và dùng bị động sở hữu.
SHIN đã cùng bạn tìm hiểu về thể bị động trong tiếng Nhật và các dạng bị động thường gặp. Hãy ôn tập lại công thức và cách dùng của từng dạng để nắm thật chắc nhé!
Nếu bạn thấy hữu ích, đừng quên theo dõi Nhật ngữ SHIN để cập nhật thêm nhiều kiến thức và mẹo học tiếng Nhật thú vị hơn nữa nhé!
