「上・以上」 là nhóm ngữ pháp khiến nhiều người học tiếng Nhật dễ nhầm lẫn vì có cách dùng và ý nghĩa khá đa dạng. Vì đều mang ý nghĩa liên quan đến “ở trên” hoặc “vượt lên”, nên chúng rất dễ gây nhầm lẫn.
Thực tế, mỗi mẫu 「上・以上」 đều có ý nghĩa và cách dùng riêng, như diễn tả trình tự hành động, trách nhiệm hay mức độ vượt ngoài dự đoán. Trong bài viết này, hãy cùng tìm hiểu những mẫu ngữ pháp 「上・以上」 phổ biến và cách phân biệt chúng qua các ví dụ cụ thể.
～上で
Đây là một trong những mẫu ngữ pháp xuất hiện rất nhiều trong JLPT N3.
Ý nghĩa 1: Sau khi…
Cách chia
- Vた + 上で
Cách dùng 1: Sau khi làm A rồi mới làm B
Hành động phía trước phải hoàn thành trước khi thực hiện hành động phía sau.
Ví dụ
日本へ行った上で、進学先を決めます。
Sau khi sang Nhật, tôi sẽ quyết định trường học.
両親と相談した上で、返事します。
Sau khi bàn bạc với bố mẹ, tôi sẽ trả lời.
十分に調査した上で、判断してください。
Hãy đưa ra quyết định sau khi đã điều tra kỹ.
Ý nghĩa 2: Trên phương diện…
Cách chia
- N + の上で
Cách dùng 2: Trên phương diện…
Ví dụ
健康の上で大切な習慣です。
Đây là thói quen quan trọng trên phương diện sức khỏe.
法律の上では問題ありません。
Trên phương diện pháp luật thì không có vấn đề gì.
～上の
Ý nghĩa
- Về mặt…
- Liên quan đến…
Thường đi kèm các danh từ chỉ lĩnh vực, phương diện hoặc vấn đề.
Cách chia
N + 上の + N
Ví dụ
技術上の問題
Vấn đề về mặt kỹ thuật
安全上の理由で立ち入り禁止です。
Cấm vào vì lý do an toàn.
仕事上の付き合いです。
Đó là mối quan hệ trong công việc.
Điểm cần nhớ
「上の」 thường xuất hiện trong:
- 安全上
- 技術上
- 制度上
- 法律上
- 仕事上
Đây là cách dùng rất phổ biến trong văn viết và tin tức.
～上では
Ý nghĩa
- Xét trên phương diện…
- Về mặt…
Mẫu này gần giống với 「上で」 nhưng nhấn mạnh góc độ đánh giá.
Ví dụ
理論上では可能です。
Về mặt lý thuyết thì có thể.
計算上では問題ありません。
Xét về mặt tính toán thì không có vấn đề.
法律上では認められている。
Về mặt pháp luật thì được công nhận.
～上は
Đây là mẫu ngữ pháp N2 thể hiện trách nhiệm hoặc nghĩa vụ.
Khi người nói đã quyết định hoặc bắt đầu một việc gì đó thì phải có trách nhiệm với việc đó.
Ý nghĩa
- Một khi đã…
- Vì đã…
Cách chia
- Vた + 上は
- Nである + 上は
Ví dụ
約束した上は、最後まで守らなければならない。
Một khi đã hứa thì phải giữ lời đến cùng.
引き受けた上は、責任を持ってやります。
Một khi đã nhận việc thì tôi sẽ làm với tinh thần trách nhiệm.
学生である上は、勉強を優先すべきだ。
Đã là học sinh thì nên ưu tiên việc học.
Sắc thái
Mẫu này thường mang cảm giác trang trọng và cứng hơn trong văn viết.
～以上
Ý nghĩa
- Một khi đã…
- Vì đã…
Đây là mẫu rất hay xuất hiện trong JLPT N3.
Cách chia
普通形 ( thể thông thường) + 以上（は）
Ví dụ
約束した以上、守らなければならない。
Một khi đã hứa thì phải giữ lời.
引き受けた以上、最後までやり抜くつもりだ。
Một khi đã nhận thì tôi dự định sẽ làm đến cùng.
日本に住んでいる以上、日本語は必要だ。
Một khi sống ở Nhật thì tiếng Nhật là cần thiết.
Phân biệt 「上は」 và 「以上」
Hai mẫu này rất giống nhau.
Điểm chung
- Đều mang nghĩa:
- Một khi đã…
- Vì đã…
Khác nhau
- 上は → trang trọng hơn
- 以上 → dùng phổ biến hơn trong giao tiếp
Ví dụ:
約束した上は守る。
約束した以上守る。
Cả hai đều đúng.
Tuy nhiên trong hội thoại thực tế, 「以上」 được dùng thường xuyên hơn.
～以上は
Ý nghĩa
- Đã là…
- Một khi đã…
Nhấn mạnh trách nhiệm hoặc kết quả tất yếu.
Ví dụ
学生である以上は、勉強するべきだ。
Đã là học sinh thì nên học hành.
プロである以上は、結果を出さなければならない。
Đã là người chuyên nghiệp thì phải tạo ra kết quả.
教師である以上は、生徒の模範になるべきだ。
Đã là giáo viên thì nên trở thành tấm gương cho học sinh.
～以上に
Ý nghĩa
- Hơn…
- Vượt quá…
Đây là cách dùng rất phổ biến trong cả văn nói và văn viết.
Cách chia
N + 以上に
Ví dụ
思った以上に難しかった。
Khó hơn tôi tưởng.
去年以上に頑張りたい。
Tôi muốn cố gắng hơn năm ngoái.
予想以上に多くの人が集まった。
Có nhiều người tập trung hơn dự đoán.
Từ thường gặp
- 思った以上に
- 予想以上に
- 想像以上に
Đây là các cụm xuất hiện rất nhiều trong JLPT.
～以上の
Ý nghĩa
- Hơn…
- Vượt quá…
Dùng để bổ nghĩa cho danh từ.
Ví dụ
予想以上の結果だった。
Đó là kết quả vượt ngoài dự đoán.
これ以上の説明は必要ありません。
Không cần giải thích thêm nữa.
期待以上の商品だった。
Đó là sản phẩm vượt quá mong đợi.
Mẹo ghi nhớ toàn bộ nhóm 「上・以上」
Nếu nhìn theo nghĩa gốc của chữ Hán:
上（うえ）
Mang ý nghĩa:
- Bước lên trên
- Trên một phương diện nào đó
Từ đó phát triển thành:
- Vた上で → sau khi làm xong
- Nの上で → trên phương diện
- 上は → đã bước vào rồi thì phải chịu trách nhiệm
以上（いじょう）
Mang ý nghĩa:
- Vượt lên trên mức đó
Từ đó phát triển thành:
- 以上 → đã đến mức đó rồi thì…
- 以上は → đã là… thì…
- 以上に → hơn mức đó
- 以上の → vượt quá mức đó
Nếu hiểu được ý nghĩa cốt lõi này, bạn sẽ không cần học thuộc từng mẫu riêng lẻ.
Tổng kết
Nhóm ngữ pháp 「上・以上」 là một trong những nhóm quan trọng của trình độ N3–N2. Dù có nhiều mẫu khác nhau, nhưng tất cả đều xoay quanh hai ý nghĩa cốt lõi:
- 「上」 → ở trên một phương diện hoặc sau khi hoàn thành điều gì đó.
- 「以上」 → vượt lên trên một mức độ hoặc một điều kiện nhất định.
Khi học, hãy chia thành hai nhóm:
Nhóm 「上」
- ～上で
- ～上の
- ～上では
- ～上は
Nhóm 「以上」
- ～以上
- ～以上は
- ～以上に
- ～以上の
Việc học theo nhóm ý nghĩa sẽ giúp bạn ghi nhớ nhanh hơn, đồng thời dễ dàng xử lý các câu hỏi phân biệt ngữ pháp 「上・以上」 trong JLPT cũng như sử dụng tự nhiên hơn trong giao tiếp thực tế.
Tài liệu tham khảo
- https://mainichi-nonbiri.com/grammar/n3-ijou/
- https://nihongonosato.com/n2-uewa-ijhowa-karaniwa/
- https://hedgehog-japanese.com/grammar/jlpt-n2/ijouwa/
